Atariki - Wkład użytkownika [pl]

Obsługa Atariki

2009-11-09T00:50:10Z

Grzegorz: /* Obrazki i inne pliki */

== Linki do pomocy ==
Na początek warto zajrzeć:

* http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Formatowanie_tekstu_na_Wikipedii
* http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tworzenie_linków_na_Wikipedii
* http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Poradnik_autora_Wikipedii

i po angielsku:

* http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Contents
* http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:How_to_use_tables
* http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Navigational_image
* http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Template

Jak ktoś ma inne przydatne linki, niech wrzuca tutaj.

== Edycja==
Kilka ważnych zasad:
* '''staramy się linkować do powiązanych haseł przez użycie np. ''' <nowiki>[[PowiązaneHasło]]</nowiki>. Na danej stronie do powiązanego hasła powinniśmy linkować tylko raz.
* przed zapisaniem edycji powinno się '''zawsze''' użyć funkcji '''Podgląd'''. No ale nie zawsze się pamięta.
* W przypadku aliasów tego samego pojęcia (np. [[0xF]]), powinno się w stronie aliasu wpisać jedynie jedną linijkę postaci:
:: <nowiki>#REDIRECT [[StronaGłównaPojęcia]]</nowiki>
: Na stronie z głównym pojęciem wszystkie aliasy powinny być w miarę możliwości wymienione.
* Strony puste są '''absolutnie zabronione''' ! Lepszy brak strony niż pusta strona, bo przynajmniej widać, że strony brak i trzeba ją dodać.
* Niemile widziane są strony, na których jest tylko obrazek lub link zewnętrzny. Hasło powinno zawierać minimum jedno, poprawnie złożone zdanie wprowadzające w dany temat (w języku polskim).
* Każde nowe hasło powinno od razu dostać odpowiednią kategorię. Sposób kategoryzacji można podejrzeć w innych hasłach (wszystkie są skategoryzowane). Lista kategorii jest [http://atariki.krap.pl/index.php/Specjalna:Categories tutaj]. Kategoria "Zalążki artykułów" się nie liczy, hasło musi być jeszcze w co najmniej jednej poza tym.
* Wpisy typu [[Mońki]] powinny zawierać tylko informacje związane ze sceną Atari. Dodatkowe informacje powinny być podawane jako link do innych Wiki (np wikipedia.pl) lub po prostu stron WWW.
* W głównych kategoriach wszelkie wpisy '''należy''' rozdzielać przecinkami.

== Obrazki i inne pliki ==

Obrazki, schematy oraz inne pliki, które chcielibyśmy podlinkować do danej strony, należy dostarczyć serwerowi via 'Prześlij plik' (link w Toolboxie) a następnie zlinkować do tekstu (są do tego odpowiednie tagi, grafika, media, itp. oraz szablony). W razie wątpliwości, podejrzyj zawartośc jakiegokolwiek artykułu z dodanym obrazkiem etc.

== Szablony ==

MediaWiki umożliwia użycie szablonów, czyli predefiniowanych fragmentów stron wstawianych w wielu miejscach.
Przykład można zobaczyć np. na stronie [[Numen]], gdzie został użyty szablon [[Szablon:Taquart-Produkcje]].
Nowy szablon tworzy się tak jak nową stronę, czyli np:

:: http://atariki.krap.pl/index.php/Szablon:NazwaSzablon

Szablon wstawia się do strony po prostu wpisując <nowiki>{{NazwaSzablonu}}</nowiki>.

Więcej informacji z przykładami na stronie [[Pomocne Szablony]]. Zanim zaczniesz edytować jakiekolwiek artykuły należy zaponać się z istniejącymi szablonami i w miarę potrzeb je stosować.

== Stuby ==

Specjalnym szablonem jest '''Stub'''. Jest to strona, która nie jest pełną stroną, ale 'zaczątkiem'.
Aby oznaczyć stronę jako stub, należy wpisać '''na końcu strony''' frazę <nowiki>{{stub}}</nowiki>.
Wtedy pod definicją pojawi się następujący komunikat:

''Ten artykuł to tylko [http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zalążek_artykułu zalążek]. Możesz pomóc rozwojowi [http://atariki.krap.pl Atariki] poprzez rozszerzenie go o więcej informacji.''

'''Uwaga!''' Dodawanie stubów powinno być minimalizowane, i każdy stub powinien zawierać jakąś sensowną informację, prośbę o rozszerzenie itp. Widząc, że strona istnieje, często edytorzy nawet nie zajrzą czy ma sens.

== Kategorie ==

MediaWiki wspiera klasyfikację stron do różnych kategorii.
Aby dodać stronę do kategorii wystarczy wpisać w tekście strony <nowiki>[[Kategoria:NazwaKategorii]]</nowiki>.
Kategorie można edytować jak zwykłe strony, pod tekstem, który podamy wyświetlą się wszystkie strony zakwalifikowane do tej kategorii.
Przykład można zobaczyć np. na stronie [[Numen]], która została sklasyfikowana w kategorii [[:Kategoria:Dema XL/XE]].
Link do kategorii robi się wpisując <nowiki>[[:Kategoria:NazwaKategorii]]</nowiki>

Powinniśmy się zastanowić nad dodaniem meta-kategorii, np:
* '''Requests''' - strony, które chcemy, żeby ktoś wypełnił (jest takie coś na stronach specjalnych, zlicza linki prowadzące donikąd --[[Użytkownik:AdamK|AdamK]] 08:24, 10 gru 2004 (CET))
* itp.
I nad uporządkowaniem kontentu w kategorie ogólnie.

== Luźne uwagi ==

* W przypadku dyskusji, koniecznie proszę dodawać podpis przy użyciu '''<nowiki>--~~~~</nowiki>''' (--[[Użytkownik:Eru|Eru]] 21:14, 7 gru 2004 (CET)). ''A może Wiki potrafi samo automagicznie dodawać?''
* W przypadku wpisywania króciutkich stron, proszę na końcu umieszczać linijkę <nowiki>{{stub}}</nowiki>.

==Zobacz także==
* [[Zasady dodawania]]

[[Kategoria:Menu Główne]]
[[Kategoria:Pomoc]]

Plik:Goonies0.png

2009-11-08T23:58:41Z

Grzegorz:

Plik:Goonies0.jpg

2009-11-08T15:38:43Z

Grzegorz:

TOS

2009-10-13T17:17:48Z

Grzegorz: /* Rozwinięcia i zamienniki */

{{TOS}}

'''The Operating System''' (nazywany również mylnie '''Tramiel Operating System''') system operacyjny komputerów Atari [[ST]], [[Mega ST]], [[STE]], [[Mega STE]], [[TT030]], [[Falcon]] a także ich klonów: [[Direct Computer|Direct]], [[Medusa]], [[Hades]], [[Milan]].
W odróżnieniu od innych systemów np. Windows, Linux, BeOS, MacOS TOS nie jest instalowany na twardym dysku, ale zapisany jest w formie pamięci ROM.

Pierwsza wersja TOSu, tzw. ''preTOS'' uruchamiała się z dyskietki, wszystkie następne znajdowały się już w pamięci [[ROM]] zainstalowanej bezpośrednio wewnątrz komputera. Wersje od 1.0 do 1.04 umieszczone były w układach o pojemności 192KB, od 1.6 do 2.06 - o pojemności 256KB, a późniejsze wersje - 512KB.

[[TOS]] był oferowany w wielu wersjach językowych. Do wersji 4.01 aby zmienić wersję językową konieczna była wymiana całego modułu [[ROM]]. Od wersji 4.01 nie trzeba zmieniać modułu, gdyż zawiera on od razu siedem wersji językowych.

Każdy TOS zawiera w sobie [[AES]] i [[GEMDOS]] o określonej wersji.

==Elementy składowe==
System składa się z nastepujących części:
* [[BIOS]] - odpowiedzialny za operacje blokowe i sprzętowo zależne,
* [[XBIOS]] - (''Extended Basic Input/Output System'') rozszerzona część BIOS, odpowiedzialna za obsługę sprzętu.
* [[LineA]] - odpowiedzialny za podstawowe operacje graficzne, razem z BIOS oraz XBIOS stanowią najniższą warstwę logiczną systemu [[TOS]]
* [[GEMDOS]] - (''GEM Disk Operating System'') odpowiedzialny za operacje na plikach i pamięci,
* [[VT52]] - emulator terminala w standardzie VT-52
* [[GEM]] - (''Graphic Environment Manager'') środowisko graficzne [http://pl.wikipedia.org/wiki/GUI GUI] dzielące się na następujące części,
** [[VDI]] - (''Virtual Device Interface'') odpowiedzialny za bezpośredni dostęp do urządzenia oraz rysowanie podstawowych obiektów graficznych i znaków
** [[AES]] - (''Application Environment Services'') odpowiedzialny ze okienka i GUI.
** GEM [http://pl.wikipedia.org/wiki/Pulpit Desktop] - graficzna [http://pl.wikipedia.org/wiki/Pow%C5%82oka_systemowa powłoka] (ang. shell) systemowa

W późniejszym okresie powstały rozszerzenia dodające nowe funkcje, doładowywane z dysku:
* [[AHDI]] - (''Atari Hard Disk Interface'') sterownik dysku twardego
* [[XHDI]] - (''eXtended Hard Disk Interface'')
* [[GDOS]] - (''Graphics Device Operating System'') odpowiedzialny za obsługę drukarek, a także [http://pl.wikipedia.org/wiki/Font fontów] wektorowych
* [[GDPS]] - protokół sterowników skanerów
* [[MetaDOS]] - odpowiedzialny za obsługę CD-ROM-u

* [[BigDos]] zamiennik dla [[GEMDOS]]-owego systemu plików

* [[XControl]] - (''Extensible Control Panel'')

==Wersje==

{| align=center border=0
|-align=center bgcolor=lightblue
|Numer wersji TOSu||Data wydania||GEMDOS||AES||Komputery||Rozmiar [[ROM]]||Wersje językowe||Uwagi
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|preTOS (1.0)||1985-20-11,||0.13||1.20||[[ST]]M, STF, STFM||196KB||ENG, US, FR, GER, CHE || ładowany z dyskietki
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=yellow|1.0||1986-02-06||0.13||1.20||[[ST]], STM, STF, STFM||196KB||ENG, US, FR, GER, CHE ||Pierwsza wersja umieszczana w kościach [[ROM]]
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|1.02||1987-22-04||0.13||1.20||[[ST]]F, [[ST]]FM, [[MEGA ST]]||196KB||ENG, US, FR, GER, SWE ||W Wielkiej Brytanii błędnie oznaczony jako 1.09. Znany także jako '''[[Blitter]] TOS'''
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|1.04||1989-06-04||0.15||1.30||[[ST]]F, STFM, STacy, [[MEGA ST]]||196KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, ESP, NL ||Znany także jako '''Rainbow TOS'''
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|1.6||?||?||?||[[Atari ST|STE]]||256KB||ENG, US, FR, GER, ESP||Szybko zastąpiona przez wersję 1.62 z powodu błędów
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|1.62||1990-01-01||0.17||1.40||[[ST]]E||256KB||ENG, US, FR, GER, SWE||
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|2.02||?||?||?||[[STE|STE]]||256KB||?|| wraz z wersją 2.0 wprowadzona została obsługa dysków IDE, pamięci FAST-RAM
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|2.05||?||?||3.10||[[MEGA STE|Mega ST]]E||256KB||ENG, US, FR, GER, IT, SWE||
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|[[TOS 2.06]]||1991-14-11||?||3.20||[[ ST|MEGA STE]], [[STBook]]||256KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, polska (stworzona przez polskiego dystrybutora, za zgodą) , ||Wersja dla STBOOK zawierała dodatkowo oprogramowanie sieciowe
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|2.07||1991||?||3.20||[[Sparrow]]||?||?||
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|2.08||?||?||3.20||[[STPAD]]||?||?||Obsługuje ekran dotykowy w STPADzie, nigdy nie rozpowszechniany
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|3.01||?||?||3.00||[[TT030|Atari TT]]||512KB||US||Dla wczesnych wersji TT ze stacją dysków 720KB
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|3.05||1990-05-12||0.19|||3.10||[[TT030|Atari TT]]||512KB||?||Dla wczesnych wersji TT ze stacją dysków 1,44 MB
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|3.06||1991-24-09||0.20|||3.20||[[TT030|Atari TT]]||512KB||ENG, GER||Wersjia finalna
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|4.01||?||?||3.31||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, CHE, ESP||błędy w obsłudze DSP
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|4.02||?||?||3.40||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, ESP||
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|4.04||1993-08-03||0.30||3.40||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, SWE, ESP||
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|4.92||1993-22-06||0.30||4.10||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, ESP, IT||Nieoficjalnie rozprowadzana wersja beta TOSa 5.0 z multiAESem
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|4.97||?||?||?||?||512KB||?||
|}

=== Poprawki ===

Ze względu na umieszczenie systemu w kościach ROM, niemożliwym stało się łatwe poprawianie ew. niedoróbek czy braków,
wraz z rozwojem oprogramowania i osprzętu dla Atari powstały poprawki do każdej z wersji TOSu. W pewnych sytuacjach takie poprawki
są niezbędne, w innych po prostu poprawiają komfort pracy. Istnieje również możliwość zainstalowania np. tej samej wersji TOSu ale z poprawkami.

===Inne wersje===

Aby zainstalować nowszą wersję TOSu należy wymienić kości ROM, jest również możliwość wczytania nowszej wersji do pamięci RAM.
W tym celu należy zaopatrzyć się w specjalny program i obraz systemu, który chcemy wczytać. W zależności od modelu komputera i procesora w nim użytego komputer jest w stanie pracować pod TOSem.

Wraz z powstaniem pierwszsych klonów Atari ST/TT - Hades/Medusa rozwinęły się rozszerzenia takie jak [http://kunden.wvnet.at/fichti/pcibios.htm PCI BIOS].

Firma [[Milan GmbH|Milan Computer GmbH]] uzyskała prawa modyfikacji TOSu i wraz ze swoim komputerem [[Milan]] rozprowadza wersję o numerze 4.05-4.08

Firma [[Centek]] w akceleratorze sprzętowym [[Centurbo 2]] zawarła program, który modyfikuje TOS, poprawiając niektóre błędy i określa jego wersję jako 7.0. W karcie [[CT60]] znajduje się zmodyfikowany TOS 4.04 z poprawkami, dodanymi sterownikami i patchami dla procesora [68060], a także BIOSem kart PCI.

TOS aktualnie został przeportowany dla procesorów PowerPC.

==Rozwinięcia i zamienniki==

TOS doczekał się również wielu usprawnień i rozwinięć dokonanych przez firmy i osoby trzecie.
Warto zapoznać się szczególnie z niektórymi z nich, bowiem powodują, że praca z Atari staje się o wiele bardziej wygodna niż pod TOSem.

Firmy trzecie rozwijały oprogramowanie zastępujące poszczególne części [[TOS]]u, były to:
* [[Warp 9]] - zastępuje VDI,
* [[NVDI]] - zastępuje VDI oraz GDOS,
* [[Geneva]] - zastępuje AES,
* [[N.AES]] - zastępuje AES,
* [[MultiGEM]] - zastępuje AES oraz Desktop - rozszerza wielozadaniowość z akcesorii na aplikacje GEM'owe
* [[NeoDesk]] - zastępuje Desktop
* [[No!Desk]] - zastępuje Desktop
* [[Ease]] - zastępuje Desktop

Oprócz tego powstało i powstaje darmowe oprogramowanie zastępujące fragmenty - w porywach do prawie całości - [[TOS]]u:
* [[KAOS]]
* [[EmuTOS]] (nadal rozwijany) - darmowy zamiennik TOS (warstwa operacyjna dla FreeMiNT)
* [[FreeMiNT]] (nadal rozwijany) - zastępuje [[GEMDOS]] oraz sporą część [[BIOS]]u
* [[XaAES]] (nadal rozwijany wraz z FreeMiNTem) - zastępuje AES,
* [[MyAES]] (nadal rozwijany) - zastępuje AES, docelowo system nowego komputera [[Hawk]]
* [[FVDI]] (nadal rozwijany) - darmowa alternatywa dla NVDI,
* [[KAOSDesk]] - zastępuje Desktop
* [[Direct]] - zastępuje Desktop
* [[TeraDesk]] (nadal rozwijany) - zastępuje Desktop
* [[Gemini]] - zastępuje Desktop
* [[oVDI]] (nadal rozwijany) - zastępuje VDI
* [[OSIS]] (nie rozwijany) - zastępuje cały [[TOS]] (składa się z oTOSis, oVDIsis, oAESis, oFBis)
* [[BetaDOS]] - zastępuje MetaDOS, oraz dodaje pewne funkcje do TOSu.

W późniejszym okresie były rozwijane i przyjęły się zupełnie nowe funkcjonalności realizowane przez różne programy:
* [[GEM Script]]
* [[Bubble GEM]] - protokół pomocy w chmurkach
* [[DHST]] - ''Document HiSTory'' protokół
* [[OLGA]] - ''Object Linking Gem Applications''

==Następcy==
Wraz z [[Falcon]]em Atari rozprowadzało pierwsze wersje wielozadaniowej wersji TOSa - [[MultiTOS]], opartego na niezależnie od Atari rozwijanym systemie [[MiNT]] - ''Mint Is Not Tos'', opracowanym przez [[Eric R. Smith|Erica R. Smitha]]. W roku 1997 [[MiNT]] powrócił, po opublikowaniu części kodu źródłowego jest rozwijany jako [[FreeMiNT]].

Istnieje również komercyjny zamiennik dla [[TOS]]u i [[MiNT]]a - [[MagiC]] - wielozadaniowy system, zastępuje cały [[TOS]].

==Zobacz także==

'''Opis BOMBEK, czyli stanów wyjątkowych w TOSie'''
* [http://www.krap.pl/mirrorz/atari/horror.mirage.com.pl/pixel/11-12_92/st_3_92_bombki.html kody błędów ST]

'''Dokumenty dotyczące TOSu On-Line:'''

* [http://atari.coazter.com:81/incoming/tos_hyp/0.html tos.hyp]
* [http://toshyp.atari.org/ strona z uaktualnianaym tos.hyp]
* [http://atari.coazter.com:81/incoming/tos4rn/0.html oryginalna dokumentacja ATARI]
* [http://atari.coazter.com:81/incoming/toserror/0.html lista TOS Error]

Opis różnych wersji [[TOS]]:

* [http://www.atari.st/content.php?type=t&file=toslist wersje TOSu i odpowiednie łatki]

* [http://members.aol.com/liamproven/reference/tos_hist.htm historia]

* [http://pl.wikipedia.org/wiki/TOS obszerny artykuł w polskiej wikipedii]

{{stub}}
[[Kategoria:Atari ST]]

TOS

2009-10-13T17:16:22Z

Grzegorz: /* Inne wersje */

{{TOS}}

'''The Operating System''' (nazywany również mylnie '''Tramiel Operating System''') system operacyjny komputerów Atari [[ST]], [[Mega ST]], [[STE]], [[Mega STE]], [[TT030]], [[Falcon]] a także ich klonów: [[Direct Computer|Direct]], [[Medusa]], [[Hades]], [[Milan]].
W odróżnieniu od innych systemów np. Windows, Linux, BeOS, MacOS TOS nie jest instalowany na twardym dysku, ale zapisany jest w formie pamięci ROM.

Pierwsza wersja TOSu, tzw. ''preTOS'' uruchamiała się z dyskietki, wszystkie następne znajdowały się już w pamięci [[ROM]] zainstalowanej bezpośrednio wewnątrz komputera. Wersje od 1.0 do 1.04 umieszczone były w układach o pojemności 192KB, od 1.6 do 2.06 - o pojemności 256KB, a późniejsze wersje - 512KB.

[[TOS]] był oferowany w wielu wersjach językowych. Do wersji 4.01 aby zmienić wersję językową konieczna była wymiana całego modułu [[ROM]]. Od wersji 4.01 nie trzeba zmieniać modułu, gdyż zawiera on od razu siedem wersji językowych.

Każdy TOS zawiera w sobie [[AES]] i [[GEMDOS]] o określonej wersji.

==Elementy składowe==
System składa się z nastepujących części:
* [[BIOS]] - odpowiedzialny za operacje blokowe i sprzętowo zależne,
* [[XBIOS]] - (''Extended Basic Input/Output System'') rozszerzona część BIOS, odpowiedzialna za obsługę sprzętu.
* [[LineA]] - odpowiedzialny za podstawowe operacje graficzne, razem z BIOS oraz XBIOS stanowią najniższą warstwę logiczną systemu [[TOS]]
* [[GEMDOS]] - (''GEM Disk Operating System'') odpowiedzialny za operacje na plikach i pamięci,
* [[VT52]] - emulator terminala w standardzie VT-52
* [[GEM]] - (''Graphic Environment Manager'') środowisko graficzne [http://pl.wikipedia.org/wiki/GUI GUI] dzielące się na następujące części,
** [[VDI]] - (''Virtual Device Interface'') odpowiedzialny za bezpośredni dostęp do urządzenia oraz rysowanie podstawowych obiektów graficznych i znaków
** [[AES]] - (''Application Environment Services'') odpowiedzialny ze okienka i GUI.
** GEM [http://pl.wikipedia.org/wiki/Pulpit Desktop] - graficzna [http://pl.wikipedia.org/wiki/Pow%C5%82oka_systemowa powłoka] (ang. shell) systemowa

W późniejszym okresie powstały rozszerzenia dodające nowe funkcje, doładowywane z dysku:
* [[AHDI]] - (''Atari Hard Disk Interface'') sterownik dysku twardego
* [[XHDI]] - (''eXtended Hard Disk Interface'')
* [[GDOS]] - (''Graphics Device Operating System'') odpowiedzialny za obsługę drukarek, a także [http://pl.wikipedia.org/wiki/Font fontów] wektorowych
* [[GDPS]] - protokół sterowników skanerów
* [[MetaDOS]] - odpowiedzialny za obsługę CD-ROM-u

* [[BigDos]] zamiennik dla [[GEMDOS]]-owego systemu plików

* [[XControl]] - (''Extensible Control Panel'')

==Wersje==

{| align=center border=0
|-align=center bgcolor=lightblue
|Numer wersji TOSu||Data wydania||GEMDOS||AES||Komputery||Rozmiar [[ROM]]||Wersje językowe||Uwagi
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|preTOS (1.0)||1985-20-11,||0.13||1.20||[[ST]]M, STF, STFM||196KB||ENG, US, FR, GER, CHE || ładowany z dyskietki
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=yellow|1.0||1986-02-06||0.13||1.20||[[ST]], STM, STF, STFM||196KB||ENG, US, FR, GER, CHE ||Pierwsza wersja umieszczana w kościach [[ROM]]
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|1.02||1987-22-04||0.13||1.20||[[ST]]F, [[ST]]FM, [[MEGA ST]]||196KB||ENG, US, FR, GER, SWE ||W Wielkiej Brytanii błędnie oznaczony jako 1.09. Znany także jako '''[[Blitter]] TOS'''
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|1.04||1989-06-04||0.15||1.30||[[ST]]F, STFM, STacy, [[MEGA ST]]||196KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, ESP, NL ||Znany także jako '''Rainbow TOS'''
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|1.6||?||?||?||[[Atari ST|STE]]||256KB||ENG, US, FR, GER, ESP||Szybko zastąpiona przez wersję 1.62 z powodu błędów
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|1.62||1990-01-01||0.17||1.40||[[ST]]E||256KB||ENG, US, FR, GER, SWE||
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|2.02||?||?||?||[[STE|STE]]||256KB||?|| wraz z wersją 2.0 wprowadzona została obsługa dysków IDE, pamięci FAST-RAM
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|2.05||?||?||3.10||[[MEGA STE|Mega ST]]E||256KB||ENG, US, FR, GER, IT, SWE||
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|[[TOS 2.06]]||1991-14-11||?||3.20||[[ ST|MEGA STE]], [[STBook]]||256KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, polska (stworzona przez polskiego dystrybutora, za zgodą) , ||Wersja dla STBOOK zawierała dodatkowo oprogramowanie sieciowe
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|2.07||1991||?||3.20||[[Sparrow]]||?||?||
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|2.08||?||?||3.20||[[STPAD]]||?||?||Obsługuje ekran dotykowy w STPADzie, nigdy nie rozpowszechniany
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|3.01||?||?||3.00||[[TT030|Atari TT]]||512KB||US||Dla wczesnych wersji TT ze stacją dysków 720KB
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|3.05||1990-05-12||0.19|||3.10||[[TT030|Atari TT]]||512KB||?||Dla wczesnych wersji TT ze stacją dysków 1,44 MB
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|3.06||1991-24-09||0.20|||3.20||[[TT030|Atari TT]]||512KB||ENG, GER||Wersjia finalna
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|4.01||?||?||3.31||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, CHE, ESP||błędy w obsłudze DSP
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|4.02||?||?||3.40||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, ESP||
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|4.04||1993-08-03||0.30||3.40||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, SWE, ESP||
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|4.92||1993-22-06||0.30||4.10||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, ESP, IT||Nieoficjalnie rozprowadzana wersja beta TOSa 5.0 z multiAESem
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|4.97||?||?||?||?||512KB||?||
|}

=== Poprawki ===

Ze względu na umieszczenie systemu w kościach ROM, niemożliwym stało się łatwe poprawianie ew. niedoróbek czy braków,
wraz z rozwojem oprogramowania i osprzętu dla Atari powstały poprawki do każdej z wersji TOSu. W pewnych sytuacjach takie poprawki
są niezbędne, w innych po prostu poprawiają komfort pracy. Istnieje również możliwość zainstalowania np. tej samej wersji TOSu ale z poprawkami.

===Inne wersje===

Aby zainstalować nowszą wersję TOSu należy wymienić kości ROM, jest również możliwość wczytania nowszej wersji do pamięci RAM.
W tym celu należy zaopatrzyć się w specjalny program i obraz systemu, który chcemy wczytać. W zależności od modelu komputera i procesora w nim użytego komputer jest w stanie pracować pod TOSem.

Wraz z powstaniem pierwszsych klonów Atari ST/TT - Hades/Medusa rozwinęły się rozszerzenia takie jak [http://kunden.wvnet.at/fichti/pcibios.htm PCI BIOS].

Firma [[Milan GmbH|Milan Computer GmbH]] uzyskała prawa modyfikacji TOSu i wraz ze swoim komputerem [[Milan]] rozprowadza wersję o numerze 4.05-4.08

Firma [[Centek]] w akceleratorze sprzętowym [[Centurbo 2]] zawarła program, który modyfikuje TOS, poprawiając niektóre błędy i określa jego wersję jako 7.0. W karcie [[CT60]] znajduje się zmodyfikowany TOS 4.04 z poprawkami, dodanymi sterownikami i patchami dla procesora [68060], a także BIOSem kart PCI.

TOS aktualnie został przeportowany dla procesorów PowerPC.

==Rozwinięcia i zamienniki==

TOS doczekał się również wielu usprawnień i rozwinięć dokonanych przez firmy i osoby trzecie.
Warto zapoznać się szczególnie z niektórymi z nich bowiem powodują że praca z Atari staje się o wiele bardziej wygodna niż pod TOSem.

Firmy trzecie rozwijały oprogramowanie zastępujące poszczególne części [[TOS]]u, były to:
* [[Warp 9]] - zastępuje VDI,
* [[NVDI]] - zastępuje VDI oraz GDOS,
* [[Geneva]] - zastępuje AES,
* [[N.AES]] - zastępuje AES,
* [[MultiGEM]] - zastępuje AES oraz Desktop - rozszerza wielozadaniowość z akcesorii na aplikacje GEM'owe
* [[NeoDesk]] - zastępuje Desktop
* [[No!Desk]] - zastępuje Desktop
* [[Ease]] - zastępuje Desktop

Oprócz tego powstało i powstaje darmowe oprogramowanie zastępujące fragmenty - w porywach do prawie całości - [[TOS]]u:
* [[KAOS]]
* [[EmuTOS]] (nadal rozwijany) - darmowy zamiennik TOS (warstwa operacyjna dla FreeMiNT)
* [[FreeMiNT]] (nadal rozwijany) - zastępuje [[GEMDOS]] oraz sporą część [[BIOS]]u
* [[XaAES]] (nadal rozwijany wraz z FreeMiNTem) - zastępuje AES,
* [[MyAES]] (nadal rozwijany) - zastępuje AES, docelowo system nowego komputera [[Hawk]]
* [[FVDI]] (nadal rozwijany) - darmowa alternatywa dla NVDI,
* [[KAOSDesk]] - zastępuje Desktop
* [[Direct]] - zastępuje Desktop
* [[TeraDesk]] (nadal rozwijany) - zastępuje Desktop
* [[Gemini]] - zastępuje Desktop
* [[oVDI]] (nadal rozwijany) - zastępuje VDI
* [[OSIS]] (nie rozwijany) - zastępuje cały [[TOS]] (składa się z oTOSis, oVDIsis, oAESis, oFBis)
* [[BetaDOS]] - zastępuje MetaDOS, oraz dodaje pewne funkcje do TOSu.

W późniejszym okresie były rozwijane i przyjęły się zupełnie nowe funkcjonalności realizowane przez różne programy:
* [[GEM Script]]
* [[Bubble GEM]] - protokół pomocy w chmurkach
* [[DHST]] - ''Document HiSTory'' protokół
* [[OLGA]] - ''Object Linking Gem Applications''

==Następcy==
Wraz z [[Falcon]]em Atari rozprowadzało pierwsze wersje wielozadaniowej wersji TOSa - [[MultiTOS]], opartego na niezależnie od Atari rozwijanym systemie [[MiNT]] - ''Mint Is Not Tos'', opracowanym przez [[Eric R. Smith|Erica R. Smitha]]. W roku 1997 [[MiNT]] powrócił, po opublikowaniu części kodu źródłowego jest rozwijany jako [[FreeMiNT]].

Istnieje również komercyjny zamiennik dla [[TOS]]u i [[MiNT]]a - [[MagiC]] - wielozadaniowy system, zastępuje cały [[TOS]].

==Zobacz także==

'''Opis BOMBEK, czyli stanów wyjątkowych w TOSie'''
* [http://www.krap.pl/mirrorz/atari/horror.mirage.com.pl/pixel/11-12_92/st_3_92_bombki.html kody błędów ST]

'''Dokumenty dotyczące TOSu On-Line:'''

* [http://atari.coazter.com:81/incoming/tos_hyp/0.html tos.hyp]
* [http://toshyp.atari.org/ strona z uaktualnianaym tos.hyp]
* [http://atari.coazter.com:81/incoming/tos4rn/0.html oryginalna dokumentacja ATARI]
* [http://atari.coazter.com:81/incoming/toserror/0.html lista TOS Error]

Opis różnych wersji [[TOS]]:

* [http://www.atari.st/content.php?type=t&file=toslist wersje TOSu i odpowiednie łatki]

* [http://members.aol.com/liamproven/reference/tos_hist.htm historia]

* [http://pl.wikipedia.org/wiki/TOS obszerny artykuł w polskiej wikipedii]

{{stub}}
[[Kategoria:Atari ST]]

TOS

2009-10-13T17:14:01Z

Grzegorz: /* Poprawki */

{{TOS}}

'''The Operating System''' (nazywany również mylnie '''Tramiel Operating System''') system operacyjny komputerów Atari [[ST]], [[Mega ST]], [[STE]], [[Mega STE]], [[TT030]], [[Falcon]] a także ich klonów: [[Direct Computer|Direct]], [[Medusa]], [[Hades]], [[Milan]].
W odróżnieniu od innych systemów np. Windows, Linux, BeOS, MacOS TOS nie jest instalowany na twardym dysku, ale zapisany jest w formie pamięci ROM.

Pierwsza wersja TOSu, tzw. ''preTOS'' uruchamiała się z dyskietki, wszystkie następne znajdowały się już w pamięci [[ROM]] zainstalowanej bezpośrednio wewnątrz komputera. Wersje od 1.0 do 1.04 umieszczone były w układach o pojemności 192KB, od 1.6 do 2.06 - o pojemności 256KB, a późniejsze wersje - 512KB.

[[TOS]] był oferowany w wielu wersjach językowych. Do wersji 4.01 aby zmienić wersję językową konieczna była wymiana całego modułu [[ROM]]. Od wersji 4.01 nie trzeba zmieniać modułu, gdyż zawiera on od razu siedem wersji językowych.

Każdy TOS zawiera w sobie [[AES]] i [[GEMDOS]] o określonej wersji.

==Elementy składowe==
System składa się z nastepujących części:
* [[BIOS]] - odpowiedzialny za operacje blokowe i sprzętowo zależne,
* [[XBIOS]] - (''Extended Basic Input/Output System'') rozszerzona część BIOS, odpowiedzialna za obsługę sprzętu.
* [[LineA]] - odpowiedzialny za podstawowe operacje graficzne, razem z BIOS oraz XBIOS stanowią najniższą warstwę logiczną systemu [[TOS]]
* [[GEMDOS]] - (''GEM Disk Operating System'') odpowiedzialny za operacje na plikach i pamięci,
* [[VT52]] - emulator terminala w standardzie VT-52
* [[GEM]] - (''Graphic Environment Manager'') środowisko graficzne [http://pl.wikipedia.org/wiki/GUI GUI] dzielące się na następujące części,
** [[VDI]] - (''Virtual Device Interface'') odpowiedzialny za bezpośredni dostęp do urządzenia oraz rysowanie podstawowych obiektów graficznych i znaków
** [[AES]] - (''Application Environment Services'') odpowiedzialny ze okienka i GUI.
** GEM [http://pl.wikipedia.org/wiki/Pulpit Desktop] - graficzna [http://pl.wikipedia.org/wiki/Pow%C5%82oka_systemowa powłoka] (ang. shell) systemowa

W późniejszym okresie powstały rozszerzenia dodające nowe funkcje, doładowywane z dysku:
* [[AHDI]] - (''Atari Hard Disk Interface'') sterownik dysku twardego
* [[XHDI]] - (''eXtended Hard Disk Interface'')
* [[GDOS]] - (''Graphics Device Operating System'') odpowiedzialny za obsługę drukarek, a także [http://pl.wikipedia.org/wiki/Font fontów] wektorowych
* [[GDPS]] - protokół sterowników skanerów
* [[MetaDOS]] - odpowiedzialny za obsługę CD-ROM-u

* [[BigDos]] zamiennik dla [[GEMDOS]]-owego systemu plików

* [[XControl]] - (''Extensible Control Panel'')

==Wersje==

{| align=center border=0
|-align=center bgcolor=lightblue
|Numer wersji TOSu||Data wydania||GEMDOS||AES||Komputery||Rozmiar [[ROM]]||Wersje językowe||Uwagi
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|preTOS (1.0)||1985-20-11,||0.13||1.20||[[ST]]M, STF, STFM||196KB||ENG, US, FR, GER, CHE || ładowany z dyskietki
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=yellow|1.0||1986-02-06||0.13||1.20||[[ST]], STM, STF, STFM||196KB||ENG, US, FR, GER, CHE ||Pierwsza wersja umieszczana w kościach [[ROM]]
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|1.02||1987-22-04||0.13||1.20||[[ST]]F, [[ST]]FM, [[MEGA ST]]||196KB||ENG, US, FR, GER, SWE ||W Wielkiej Brytanii błędnie oznaczony jako 1.09. Znany także jako '''[[Blitter]] TOS'''
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|1.04||1989-06-04||0.15||1.30||[[ST]]F, STFM, STacy, [[MEGA ST]]||196KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, ESP, NL ||Znany także jako '''Rainbow TOS'''
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|1.6||?||?||?||[[Atari ST|STE]]||256KB||ENG, US, FR, GER, ESP||Szybko zastąpiona przez wersję 1.62 z powodu błędów
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|1.62||1990-01-01||0.17||1.40||[[ST]]E||256KB||ENG, US, FR, GER, SWE||
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|2.02||?||?||?||[[STE|STE]]||256KB||?|| wraz z wersją 2.0 wprowadzona została obsługa dysków IDE, pamięci FAST-RAM
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|2.05||?||?||3.10||[[MEGA STE|Mega ST]]E||256KB||ENG, US, FR, GER, IT, SWE||
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|[[TOS 2.06]]||1991-14-11||?||3.20||[[ ST|MEGA STE]], [[STBook]]||256KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, polska (stworzona przez polskiego dystrybutora, za zgodą) , ||Wersja dla STBOOK zawierała dodatkowo oprogramowanie sieciowe
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|2.07||1991||?||3.20||[[Sparrow]]||?||?||
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|2.08||?||?||3.20||[[STPAD]]||?||?||Obsługuje ekran dotykowy w STPADzie, nigdy nie rozpowszechniany
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|3.01||?||?||3.00||[[TT030|Atari TT]]||512KB||US||Dla wczesnych wersji TT ze stacją dysków 720KB
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|3.05||1990-05-12||0.19|||3.10||[[TT030|Atari TT]]||512KB||?||Dla wczesnych wersji TT ze stacją dysków 1,44 MB
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|3.06||1991-24-09||0.20|||3.20||[[TT030|Atari TT]]||512KB||ENG, GER||Wersjia finalna
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|4.01||?||?||3.31||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, CHE, ESP||błędy w obsłudze DSP
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|4.02||?||?||3.40||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, ESP||
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|4.04||1993-08-03||0.30||3.40||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, SWE, ESP||
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|4.92||1993-22-06||0.30||4.10||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, ESP, IT||Nieoficjalnie rozprowadzana wersja beta TOSa 5.0 z multiAESem
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|4.97||?||?||?||?||512KB||?||
|}

=== Poprawki ===

Ze względu na umieszczenie systemu w kościach ROM, niemożliwym stało się łatwe poprawianie ew. niedoróbek czy braków,
wraz z rozwojem oprogramowania i osprzętu dla Atari powstały poprawki do każdej z wersji TOSu. W pewnych sytuacjach takie poprawki
są niezbędne, w innych po prostu poprawiają komfort pracy. Istnieje również możliwość zainstalowania np. tej samej wersji TOSu ale z poprawkami.

===Inne wersje===

Aby zainstalować nowszą wersję TOSu należy wymienić kośći ROM, jest również możliwość wczytania nowszej wersji do pamięci RAM.
W tym celu należy zaopatrzyć się w specjalny program i obraz systemu który chcemy wczytać. W zależności od modelu komputera i procesora w nim użytego komputer jest w stanie pracować pod TOSem.

Wraz z powstaniem pierwszsych klonów Atari ST/TT - Hades/Medusa rozwinęły się rozszerzenia takie jak [http://kunden.wvnet.at/fichti/pcibios.htm PCI BIOS].

Firma [[Milan GmbH|Milan Computer GmbH]] uzyskała prawa modyfikacji TOSu i wraz ze swoim komputerem [[Milan]] rozprowadza wersję o numerze 4.05-4.08

Firma [[Centek]] w akceleratorze sprzętowym [[Centurbo 2]] zawarła program, który modyfikuje TOS, poprawiając niektóre błędy i określa jego wersję jako 7.0. W karcie [[CT60]] znajduje się zmodyfikowany TOS 4.04 z poprawkami, dodanymi sterownikami i patchami dla procesora [68060], a także BIOSem kart PCI.

TOS aktualnie został przeportowany dla procesorów PowerPC.

==Rozwinięcia i zamienniki==

TOS doczekał się również wielu usprawnień i rozwinięć dokonanych przez firmy i osoby trzecie.
Warto zapoznać się szczególnie z niektórymi z nich bowiem powodują że praca z Atari staje się o wiele bardziej wygodna niż pod TOSem.

Firmy trzecie rozwijały oprogramowanie zastępujące poszczególne części [[TOS]]u, były to:
* [[Warp 9]] - zastępuje VDI,
* [[NVDI]] - zastępuje VDI oraz GDOS,
* [[Geneva]] - zastępuje AES,
* [[N.AES]] - zastępuje AES,
* [[MultiGEM]] - zastępuje AES oraz Desktop - rozszerza wielozadaniowość z akcesorii na aplikacje GEM'owe
* [[NeoDesk]] - zastępuje Desktop
* [[No!Desk]] - zastępuje Desktop
* [[Ease]] - zastępuje Desktop

Oprócz tego powstało i powstaje darmowe oprogramowanie zastępujące fragmenty - w porywach do prawie całości - [[TOS]]u:
* [[KAOS]]
* [[EmuTOS]] (nadal rozwijany) - darmowy zamiennik TOS (warstwa operacyjna dla FreeMiNT)
* [[FreeMiNT]] (nadal rozwijany) - zastępuje [[GEMDOS]] oraz sporą część [[BIOS]]u
* [[XaAES]] (nadal rozwijany wraz z FreeMiNTem) - zastępuje AES,
* [[MyAES]] (nadal rozwijany) - zastępuje AES, docelowo system nowego komputera [[Hawk]]
* [[FVDI]] (nadal rozwijany) - darmowa alternatywa dla NVDI,
* [[KAOSDesk]] - zastępuje Desktop
* [[Direct]] - zastępuje Desktop
* [[TeraDesk]] (nadal rozwijany) - zastępuje Desktop
* [[Gemini]] - zastępuje Desktop
* [[oVDI]] (nadal rozwijany) - zastępuje VDI
* [[OSIS]] (nie rozwijany) - zastępuje cały [[TOS]] (składa się z oTOSis, oVDIsis, oAESis, oFBis)
* [[BetaDOS]] - zastępuje MetaDOS, oraz dodaje pewne funkcje do TOSu.

W późniejszym okresie były rozwijane i przyjęły się zupełnie nowe funkcjonalności realizowane przez różne programy:
* [[GEM Script]]
* [[Bubble GEM]] - protokół pomocy w chmurkach
* [[DHST]] - ''Document HiSTory'' protokół
* [[OLGA]] - ''Object Linking Gem Applications''

==Następcy==
Wraz z [[Falcon]]em Atari rozprowadzało pierwsze wersje wielozadaniowej wersji TOSa - [[MultiTOS]], opartego na niezależnie od Atari rozwijanym systemie [[MiNT]] - ''Mint Is Not Tos'', opracowanym przez [[Eric R. Smith|Erica R. Smitha]]. W roku 1997 [[MiNT]] powrócił, po opublikowaniu części kodu źródłowego jest rozwijany jako [[FreeMiNT]].

Istnieje również komercyjny zamiennik dla [[TOS]]u i [[MiNT]]a - [[MagiC]] - wielozadaniowy system, zastępuje cały [[TOS]].

==Zobacz także==

'''Opis BOMBEK, czyli stanów wyjątkowych w TOSie'''
* [http://www.krap.pl/mirrorz/atari/horror.mirage.com.pl/pixel/11-12_92/st_3_92_bombki.html kody błędów ST]

'''Dokumenty dotyczące TOSu On-Line:'''

* [http://atari.coazter.com:81/incoming/tos_hyp/0.html tos.hyp]
* [http://toshyp.atari.org/ strona z uaktualnianaym tos.hyp]
* [http://atari.coazter.com:81/incoming/tos4rn/0.html oryginalna dokumentacja ATARI]
* [http://atari.coazter.com:81/incoming/toserror/0.html lista TOS Error]

Opis różnych wersji [[TOS]]:

* [http://www.atari.st/content.php?type=t&file=toslist wersje TOSu i odpowiednie łatki]

* [http://members.aol.com/liamproven/reference/tos_hist.htm historia]

* [http://pl.wikipedia.org/wiki/TOS obszerny artykuł w polskiej wikipedii]

{{stub}}
[[Kategoria:Atari ST]]

TOS

2009-10-13T17:10:48Z

Grzegorz: /* Elementy składowe */

{{TOS}}

'''The Operating System''' (nazywany również mylnie '''Tramiel Operating System''') system operacyjny komputerów Atari [[ST]], [[Mega ST]], [[STE]], [[Mega STE]], [[TT030]], [[Falcon]] a także ich klonów: [[Direct Computer|Direct]], [[Medusa]], [[Hades]], [[Milan]].
W odróżnieniu od innych systemów np. Windows, Linux, BeOS, MacOS TOS nie jest instalowany na twardym dysku, ale zapisany jest w formie pamięci ROM.

Pierwsza wersja TOSu, tzw. ''preTOS'' uruchamiała się z dyskietki, wszystkie następne znajdowały się już w pamięci [[ROM]] zainstalowanej bezpośrednio wewnątrz komputera. Wersje od 1.0 do 1.04 umieszczone były w układach o pojemności 192KB, od 1.6 do 2.06 - o pojemności 256KB, a późniejsze wersje - 512KB.

[[TOS]] był oferowany w wielu wersjach językowych. Do wersji 4.01 aby zmienić wersję językową konieczna była wymiana całego modułu [[ROM]]. Od wersji 4.01 nie trzeba zmieniać modułu, gdyż zawiera on od razu siedem wersji językowych.

Każdy TOS zawiera w sobie [[AES]] i [[GEMDOS]] o określonej wersji.

==Elementy składowe==
System składa się z nastepujących części:
* [[BIOS]] - odpowiedzialny za operacje blokowe i sprzętowo zależne,
* [[XBIOS]] - (''Extended Basic Input/Output System'') rozszerzona część BIOS, odpowiedzialna za obsługę sprzętu.
* [[LineA]] - odpowiedzialny za podstawowe operacje graficzne, razem z BIOS oraz XBIOS stanowią najniższą warstwę logiczną systemu [[TOS]]
* [[GEMDOS]] - (''GEM Disk Operating System'') odpowiedzialny za operacje na plikach i pamięci,
* [[VT52]] - emulator terminala w standardzie VT-52
* [[GEM]] - (''Graphic Environment Manager'') środowisko graficzne [http://pl.wikipedia.org/wiki/GUI GUI] dzielące się na następujące części,
** [[VDI]] - (''Virtual Device Interface'') odpowiedzialny za bezpośredni dostęp do urządzenia oraz rysowanie podstawowych obiektów graficznych i znaków
** [[AES]] - (''Application Environment Services'') odpowiedzialny ze okienka i GUI.
** GEM [http://pl.wikipedia.org/wiki/Pulpit Desktop] - graficzna [http://pl.wikipedia.org/wiki/Pow%C5%82oka_systemowa powłoka] (ang. shell) systemowa

W późniejszym okresie powstały rozszerzenia dodające nowe funkcje, doładowywane z dysku:
* [[AHDI]] - (''Atari Hard Disk Interface'') sterownik dysku twardego
* [[XHDI]] - (''eXtended Hard Disk Interface'')
* [[GDOS]] - (''Graphics Device Operating System'') odpowiedzialny za obsługę drukarek, a także [http://pl.wikipedia.org/wiki/Font fontów] wektorowych
* [[GDPS]] - protokół sterowników skanerów
* [[MetaDOS]] - odpowiedzialny za obsługę CD-ROM-u

* [[BigDos]] zamiennik dla [[GEMDOS]]-owego systemu plików

* [[XControl]] - (''Extensible Control Panel'')

==Wersje==

{| align=center border=0
|-align=center bgcolor=lightblue
|Numer wersji TOSu||Data wydania||GEMDOS||AES||Komputery||Rozmiar [[ROM]]||Wersje językowe||Uwagi
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|preTOS (1.0)||1985-20-11,||0.13||1.20||[[ST]]M, STF, STFM||196KB||ENG, US, FR, GER, CHE || ładowany z dyskietki
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=yellow|1.0||1986-02-06||0.13||1.20||[[ST]], STM, STF, STFM||196KB||ENG, US, FR, GER, CHE ||Pierwsza wersja umieszczana w kościach [[ROM]]
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|1.02||1987-22-04||0.13||1.20||[[ST]]F, [[ST]]FM, [[MEGA ST]]||196KB||ENG, US, FR, GER, SWE ||W Wielkiej Brytanii błędnie oznaczony jako 1.09. Znany także jako '''[[Blitter]] TOS'''
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|1.04||1989-06-04||0.15||1.30||[[ST]]F, STFM, STacy, [[MEGA ST]]||196KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, ESP, NL ||Znany także jako '''Rainbow TOS'''
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|1.6||?||?||?||[[Atari ST|STE]]||256KB||ENG, US, FR, GER, ESP||Szybko zastąpiona przez wersję 1.62 z powodu błędów
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|1.62||1990-01-01||0.17||1.40||[[ST]]E||256KB||ENG, US, FR, GER, SWE||
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|2.02||?||?||?||[[STE|STE]]||256KB||?|| wraz z wersją 2.0 wprowadzona została obsługa dysków IDE, pamięci FAST-RAM
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|2.05||?||?||3.10||[[MEGA STE|Mega ST]]E||256KB||ENG, US, FR, GER, IT, SWE||
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|[[TOS 2.06]]||1991-14-11||?||3.20||[[ ST|MEGA STE]], [[STBook]]||256KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, polska (stworzona przez polskiego dystrybutora, za zgodą) , ||Wersja dla STBOOK zawierała dodatkowo oprogramowanie sieciowe
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|2.07||1991||?||3.20||[[Sparrow]]||?||?||
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|2.08||?||?||3.20||[[STPAD]]||?||?||Obsługuje ekran dotykowy w STPADzie, nigdy nie rozpowszechniany
|-bgcolor=lightyellow align=center

|bgcolor=yellow|3.01||?||?||3.00||[[TT030|Atari TT]]||512KB||US||Dla wczesnych wersji TT ze stacją dysków 720KB
|-bgcolor=lightcyan align=center

|bgcolor=cyan|3.05||1990-05-12||0.19|||3.10||[[TT030|Atari TT]]||512KB||?||Dla wczesnych wersji TT ze stacją dysków 1,44 MB
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|3.06||1991-24-09||0.20|||3.20||[[TT030|Atari TT]]||512KB||ENG, GER||Wersjia finalna
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|4.01||?||?||3.31||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, CHE, ESP||błędy w obsłudze DSP
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|4.02||?||?||3.40||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, ESP||
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|4.04||1993-08-03||0.30||3.40||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, SWE, ESP||
|-bgcolor=lightyellow align=center
|bgcolor=yellow|4.92||1993-22-06||0.30||4.10||[[Falcon030|Atari Falcon]]||512KB||ENG, US, FR, GER, SWE, CHE, ESP, IT||Nieoficjalnie rozprowadzana wersja beta TOSa 5.0 z multiAESem
|-bgcolor=lightcyan align=center
|bgcolor=cyan|4.97||?||?||?||?||512KB||?||
|}

=== Poprawki ===

Ze względu na umieszczenie systemu w kościach ROM, niemożliwym stało się łatwe poprawianie ew. niedoróbek czy braków,
wraz z rozwojem oprogramowania i osprzętu dla Atari powstały poprawki do każdej z wersji TOSu. W pewnych sytuacjach takie poprawki
są niezbędne w innych poprostu poprawiają komfort pracy. Istnieje również możliwość zainstalowania np. tej samej wersji TOSu ale z poprawkami.

===Inne wersje===

Aby zainstalować nowszą wersję TOSu należy wymienić kośći ROM, jest również możliwość wczytania nowszej wersji do pamięci RAM.
W tym celu należy zaopatrzyć się w specjalny program i obraz systemu który chcemy wczytać. W zależności od modelu komputera i procesora w nim użytego komputer jest w stanie pracować pod TOSem.

Wraz z powstaniem pierwszsych klonów Atari ST/TT - Hades/Medusa rozwinęły się rozszerzenia takie jak [http://kunden.wvnet.at/fichti/pcibios.htm PCI BIOS].

Firma [[Milan GmbH|Milan Computer GmbH]] uzyskała prawa modyfikacji TOSu i wraz ze swoim komputerem [[Milan]] rozprowadza wersję o numerze 4.05-4.08

Firma [[Centek]] w akceleratorze sprzętowym [[Centurbo 2]] zawarła program, który modyfikuje TOS, poprawiając niektóre błędy i określa jego wersję jako 7.0. W karcie [[CT60]] znajduje się zmodyfikowany TOS 4.04 z poprawkami, dodanymi sterownikami i patchami dla procesora [68060], a także BIOSem kart PCI.

TOS aktualnie został przeportowany dla procesorów PowerPC.

==Rozwinięcia i zamienniki==

TOS doczekał się również wielu usprawnień i rozwinięć dokonanych przez firmy i osoby trzecie.
Warto zapoznać się szczególnie z niektórymi z nich bowiem powodują że praca z Atari staje się o wiele bardziej wygodna niż pod TOSem.

Firmy trzecie rozwijały oprogramowanie zastępujące poszczególne części [[TOS]]u, były to:
* [[Warp 9]] - zastępuje VDI,
* [[NVDI]] - zastępuje VDI oraz GDOS,
* [[Geneva]] - zastępuje AES,
* [[N.AES]] - zastępuje AES,
* [[MultiGEM]] - zastępuje AES oraz Desktop - rozszerza wielozadaniowość z akcesorii na aplikacje GEM'owe
* [[NeoDesk]] - zastępuje Desktop
* [[No!Desk]] - zastępuje Desktop
* [[Ease]] - zastępuje Desktop

Oprócz tego powstało i powstaje darmowe oprogramowanie zastępujące fragmenty - w porywach do prawie całości - [[TOS]]u:
* [[KAOS]]
* [[EmuTOS]] (nadal rozwijany) - darmowy zamiennik TOS (warstwa operacyjna dla FreeMiNT)
* [[FreeMiNT]] (nadal rozwijany) - zastępuje [[GEMDOS]] oraz sporą część [[BIOS]]u
* [[XaAES]] (nadal rozwijany wraz z FreeMiNTem) - zastępuje AES,
* [[MyAES]] (nadal rozwijany) - zastępuje AES, docelowo system nowego komputera [[Hawk]]
* [[FVDI]] (nadal rozwijany) - darmowa alternatywa dla NVDI,
* [[KAOSDesk]] - zastępuje Desktop
* [[Direct]] - zastępuje Desktop
* [[TeraDesk]] (nadal rozwijany) - zastępuje Desktop
* [[Gemini]] - zastępuje Desktop
* [[oVDI]] (nadal rozwijany) - zastępuje VDI
* [[OSIS]] (nie rozwijany) - zastępuje cały [[TOS]] (składa się z oTOSis, oVDIsis, oAESis, oFBis)
* [[BetaDOS]] - zastępuje MetaDOS, oraz dodaje pewne funkcje do TOSu.

W późniejszym okresie były rozwijane i przyjęły się zupełnie nowe funkcjonalności realizowane przez różne programy:
* [[GEM Script]]
* [[Bubble GEM]] - protokół pomocy w chmurkach
* [[DHST]] - ''Document HiSTory'' protokół
* [[OLGA]] - ''Object Linking Gem Applications''

==Następcy==
Wraz z [[Falcon]]em Atari rozprowadzało pierwsze wersje wielozadaniowej wersji TOSa - [[MultiTOS]], opartego na niezależnie od Atari rozwijanym systemie [[MiNT]] - ''Mint Is Not Tos'', opracowanym przez [[Eric R. Smith|Erica R. Smitha]]. W roku 1997 [[MiNT]] powrócił, po opublikowaniu części kodu źródłowego jest rozwijany jako [[FreeMiNT]].

Istnieje również komercyjny zamiennik dla [[TOS]]u i [[MiNT]]a - [[MagiC]] - wielozadaniowy system, zastępuje cały [[TOS]].

==Zobacz także==

'''Opis BOMBEK, czyli stanów wyjątkowych w TOSie'''
* [http://www.krap.pl/mirrorz/atari/horror.mirage.com.pl/pixel/11-12_92/st_3_92_bombki.html kody błędów ST]

'''Dokumenty dotyczące TOSu On-Line:'''

* [http://atari.coazter.com:81/incoming/tos_hyp/0.html tos.hyp]
* [http://toshyp.atari.org/ strona z uaktualnianaym tos.hyp]
* [http://atari.coazter.com:81/incoming/tos4rn/0.html oryginalna dokumentacja ATARI]
* [http://atari.coazter.com:81/incoming/toserror/0.html lista TOS Error]

Opis różnych wersji [[TOS]]:

* [http://www.atari.st/content.php?type=t&file=toslist wersje TOSu i odpowiednie łatki]

* [http://members.aol.com/liamproven/reference/tos_hist.htm historia]

* [http://pl.wikipedia.org/wiki/TOS obszerny artykuł w polskiej wikipedii]

{{stub}}
[[Kategoria:Atari ST]]

Gry

2009-09-25T22:41:46Z

Grzegorz: /* T */

Poniżej znajduje się alfabetycznie spisana lista gier wydanych dla 8-bitowych komputerów Atari.

{{CompactTOC2}}

== 0–9 ==
[[180]]

== A ==
[[ABC]], [[Action Biker]], [[A.D. 2044]] (Seksmisja), [[Adax]], [[Agent USA]], [[Airball]], [[Alchemia]], [[Alex (gra)|Alex]], [[Alfa Boot]], [[Alley Cat]], [[Amaurote]], [[Android]], [[Another World]], [[Archon]], [[Archon II]], [[Ardeny]], [[Arkanoid]], [[Around the Planet]], [[Artefakt Przodków]], [[Ataroid]], [[Atascii Squash]], [[Atomia]], [[Aurum]], [[Avalon Quiz]], [[Axilox]], [[Aztec]]

== B ==
[[Bank Bang]], [[Banzai]], [[Barahir]], [[Barbarian]], [[Basil]], [[Battle Ships]], [[Beach Head]], [[Beach Head II]], [[Behind Jaggi Lines]], [[Bertyx]], [[Black Lamp]], [[Blinky's Scary School]], [[Blockout]], [[Blue Max]], [[Blue Team Bridge]], [[Bomb Jack]], [[Bongo]], [[Boulder Dash]], [[Boulder Dash|Boulder Dash Construction Kit]], [[Breath Of The Dragon]], [[Broadsides]], [[Bruce Lee]]

== C ==
[[Captain Gather]], [[Caveman]], [[Capture the Flag]], [[Centipede]], [[Centurion Defender of Rome]], [[Change]], [[Chessmaster 2000]], [[Chimera]], [[Chop Suey]], [[Choplifter]], [[Chromatics]], [[Chuckie Egg]], [[Cohen's Towers]], [[Colossus Chess]], [[Conflict in Vietnam]], [[Congo Bongo]], [[Contagion]], [[Cosmic Hero]], [[Creatures]], [[Crumbles Crisis]], [[Crusade in Europe]], [[Crypts of Egypt]], [[Crystal Castles]], [[Cygnus X1]], [[Cywilizacja]], [[Czarny Orzeł]], [[Czaszki]]

== D ==
[[Dagobar]], [[Dark Abyss]], [[Darkness Hour]], [[Deathland]], [[Defender]], [[Defensor]], [[Deimos]], [[Digi Duck]], [[Donkey Kong]], [[Donkey Kong jr]], [[Draconus]], [[Droga do Duplandu]], [[Droga Wojownika]], [[Drop It]], [[Drop Zone]], [[Duch]], [[Dwie wieże]], [[Dyna Blaster]], [[Dziedzictwo Gigantów]]

== E ==
[[Eastern Front 1941]], [[Easy Money]], [[Eidolon]], [[Electra]], [[Eureka!]], [[EuroBusiness]], [[Exploding Wall]]

== F ==
[[F-15 Strike Eagle]], [[Fake Frogger!]], [[Fatum]], [[Feud]], [[Fighter Pilot (Interceptor Software)]], [[Fighter Pilot (Firebird)]], [[Fire Power]], [[Flight Simulator II]], [[Flowers Mania]], [[Fort Apocalypse]], [[Fortuna]], [[Frank & Mark]], [[Fred (L.K. Avalon)|Fred]], [[Frogger]]

== G ==
[[Gabi]], [[Galaxian]], [[Galactic Empire]], [[Gallahad]], [[Gateway to Apshai]], [[Gauntlet (Donald R. Lebeau)]], [[Gauntlet (Atari)]], [[Ghostbusters]], [[Ghost Chaser]], [[Global War]], [[Go]], [[Gold Hunter]], [[Green Beret]], [[Gremlins]], [[Grunwald]], [[Guard]], [[Gunfight]], [[Gyruss]]

== H ==
[[Hacker]], [[Hammurabi]], [[Hans Kloss]], [[Hawkmoon]], [[Head Over Heels]], [[Heartlight]], [[Helix]], [[Henry's House]], [[H.E.R.O.]], [[Hivmania]], [[Honky]], [[Hydraulik ASF]], [[Hydraulik Avalon]]

== I ==
[[Imagine]], [[Incydent]], [[Inny Świat]], [[Inside]], [[Inspektor]], [[World Karate Championship|International Karate]], [[IQ Master]], [[Ixion]]

== J ==
[[Jaffar]], [[James Bond]], [[Janosik]], [[Jaskiniowiec]], [[Jetboy]], [[Jet Set Willy]], [[Jet Set Willy|Jet Set Willy 2007]], [[Jumping Jack]], [[Jurassic Park II]]

== K ==
[[Kabza]], [[Kampania Wrześniowa]], [[Kangaroo]], [[Kapitan Planeta]], [[Karateka]], [[Kasiarz]], [[Kennedy Approach]], [[Kernaw]], [[Keystone Kapers]], [[Klątwa]], [[Knock!]], [[Kolony]], [[Koło Fortuny]], [[Krucjata]], [[Książe]], [[Kult]], [[Kupiec]], [[Kvadryk]]

== L ==
[[Labyrinths]], [[Laser Hawk]], [[Lasermania]], [[Last Starfighter]], [[Last V8]], [[Leaderboard Golf]], [[(The) Living Daylight]], [[Loco]], [[Lode Runner]], [[Lorien's Tomb]]

== M ==
[[Magia]], [[Magia Kryształu]], [[Magic Dimension]], [[Magic World]], [[Mahna-Małysz]], [[Major Bronx]], [[Makler 5.3]], [[Mario Bros]], [[Master Head]], [[Maze of Agdagon]], [[MegaBlast]], [[Mental Age]], [[Mercenary]], [[Microman]], [[Microx]], [[Midnight]], [[Miecze Valdgira]], [[Miner 2049'er]], [[Mini Snake]], [[Mirax Force]], [[Misja]], [[Missile Command]], [[Mission Shark]], [[Monstrum]], [[Montezuma's Revenge]], [[Moon Patrol]], [[Moon Patrol (Avalon Hill)]], [[Mouse Trap]], [[Mózg Procesor]], [[Mr. Proper]], [[Mściciel]], [[Muff And Drutt]], [[M.U.L.E.]], [[Mustak Hunters]]

== N ==
[[Nadral]], [[Najemnik]], [[Neron]], [[Neuroid]], [[Nexuss]], [[Nexuss MCMLXXXVIII]], [[Night Driver]], [[Night Mission]], [[Ninja]], [[Ninja Commando]], [[Numblines]], [[Numerki]]

== O ==
[[Odin]], [[Odwracanka]], [[Ollie's Follies]], [[Operation Blood]], [[Ortografia]], [[Outris]]

== P ==
[[Pac-man]], [[Pang]], [[Panowie i Poddani]], [[Panther (gra)|Panther]], [[Pastfinder]], [[Pengo]], [[Pharaoh's Curse]], [[Piekiełko]], [[Pirates of the Barbary Coast]], [[Pitfall II]], [[Pitstop]], [[Pole Position]], [[Pooyan]], [[Preliminary Monty]], [[Problem Jasia]], [[Protector (Virgin Mastertronic)]], [[Protector (Synapse Software)]], [[Przemytnik]], [[Pyramid]]

== Q ==
[[Qb]], [[Qix]], [[Quasimodo]]

== R ==
[[Raid over Moscow]], [[Raszyn 1809]], [[Rebound]], [[Rescue On Fractalus]], [[Reverse]], [[Reversi]], [[Riot]], [[River Raid]], [[Road Race]], [[Robal]], [[Robbo]], [[Robin Wojownik Czasu]], [[Rockman]], [[Roderic]], [[R.O.T.O.]], [[Rucu]], [[Rycerz]]

== S ==
[[Saper]], [[Scooter]], [[Scorch]], [[Screaming Wings]], [[Sex versi]], [[Sexy Six]], [[Shanghai]], [[Shiloh]], [[Ship]],[[Sikor Soft *.ATR & *.XEX goodies from Sikor Soft files]], [[Silent Service]], [[Skarbnik]], [[Skoczek]], [[Smuś]], [[Sssnake it!]], [[Snowball]], [[Special Forces]], [[Spindizzy]], [[Spitfire 40]], [[Spy Master]], [[Spy vs Spy]], [[Star Fleet I]], [[Starball]], [[Stargate]], [[Starquake]], [[Starraiders]], [[Starraiders II]], [[Star Wars]], [[Stealth]], [[Streets]], [[Sudoku Sweep]], [[Supereversion]], [[Super Cobra]], [[Super Fortuna]], [[Super Huey]], [[Syn Boga Wiatru]]

== Ś ==
[[Świat Olkiego]]

== T ==
[[Tactic]], [[Taipei]], [[Tank Commander]], [[Tanks]], [[Tank vs Tank]], [[Tawerna]], [[Technoid]], [[Technus]], [[Tekblast]], [[Tempest Xtreem]], [[The Brundles]], [[The Jet Action]], [[The Goonies]], [[The Last Guardian]], [[The Last Starfighter]], [[The Last V8]], [[Thinker]], [[Tomahawk]], [[Triad]], [[Trisz Divinis]], [[Trix]], [[Tron]], [[Turbican]], [[Tusker]]

== U ==
[[U235]], [[Uczeń czarnoksiężnika]], [[Upiór]], [[Upiór Dzienny]], [[Uridium]]

== V ==
[[Vanguard]], [[Vicky]] * [[Video Kid]]

== W ==
[[Warhawk]], [[Warsaw Tetris]], [[Wieże]], [[Wizard of Wor]], [[Władca]], [[Władcy Ciemności]], [[Włóczykij]], [[World Karate Championship]], [[Wyprawy Kupca]], [[Wyspa]], [[W gronie AA]]

== X ==
[[X]], [[Xagon]], [[Xevious]]

== Y ==
[[Yogi's great escape]], [[Yogi bear and friends in greed monster]]

== Z ==
[[Zbir]], [[Zeus]], [[Zorro]], [[Zybex]]

[[Kategoria:Menu Główne]]

STE

2009-09-25T22:31:51Z

Grzegorz:

Nazwa komputera to skrót od '''ST Extended''' i jest on rozwinięciem serii [[ST]]. Premiera miała miejsce w 1988 roku. STE zapowiadany był jako '''Amiga Killer''', niestety deweloperzy przyjęli nowy produkt Atari z obojętnością, było to bowiem za mało jak na ''zabójcę Amigi'', a cała ówczesna publika oczekiwała czegoś naprawdę wyjątkowego. Tak jak to miało rzeczywiście miejsce w przypadku [[ST]] a potem [[Falcon]]a. Choć w tym przypadku Tramiel zawiódł oczekiwania rynku i fanów Atari, to seria STE to mały krok naprzód. Wersją STE na rynek biznesowy i profesjonalny jest [[Mega STE]].

{{grafr|ste_2.jpg}}

Rozszerzenia i usprawnienia w stosunku do [[ST]]:

* 12 bitowa paleta kolorów - '''4096 kolorów''' (16 poziomów każdej ze składowych RGB)
* '''wbudowany [[BLiTTER]]''' (wcześniej stosowany jako opcja w serii ST)
* poziomy i pionowy, '''sprzętowy [[scroll]] ekranu'''
* możliwość podzielenia ekranu na części
* 256 kB EPROM '''z nowym [[TOS]]em 1.6x'''
* '''pamięć łatwo rozszerzalna modułami''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/SIMM_30_pin SIMM], w standardzie maksymalnie do 4 MB [[ST RAM]]
* '''dźwięk stereo 8-bit DMA''' (dwa ośmiobitowe przetworniki cyfrowo/analogowe (maks. częstotliwość: 50 kHz)
**z możliwością sterowania poziomem głośności obu kanałów (oraz głównej), basów i sopranów
*dodatkowe 2 złącza [[Enhanced Joystick]] na: 2 [[PowerPad]]y lub 2 analogowe [http://en.wikipedia.org/wiki/Paddle_%28game_controller%29 Paddle], [[LightPen]], 4 standardowe joysticki.

Występuje w wariantach: 520 STE (512 kB RAM) i 1040 STE - (1 MB RAM). Standardowym wyposażeniem jest stacja dysków oraz modulator telewizyjny.

Wersje [[TOS]]u dedykowane serii [[STE]] to: '''1.06, 1.62'''

Istnieje też możliwość zainstalowania TOSu w wersji [[TOS 2.06|2.06]].

== Rozszerzenia ==

W roku 1998 firma [[T.U.S.]] wprowadziła na rynek specjalnie do STE kartę turbo [[Veloce]], na pokładzie z procesorem 68020 i pamięcią Fast Ram.

== Ciekawostki ==

W laboratoriach Atari powstał też [[STE plus|STE+]], komputer będący STE rozszerzonym o interfejs dysku twardego [[IDE]] oraz [[procesor]] Intel 286.

STE było maszyną rozwojową dla [[Falcon]]a.

== Powiązane ==
* [http://atari-ste.anvil-soft.com/ Ciekawa strona poświęcona rozszerzonym możliwościom STE]
* [http://jeanfrancoisdelnero.free.fr/yaquoidedans/atari_ste/index.html szczegółowy opis] bebechów ATARI ST/E ze zdjęciami (po francusku)
* [http://home.hccnet.nl/v.d.burg/atari/proggies/guide206.zip do pobrania] wyczerpujacy opis TOSu w wersji 2.0x

[[Kategoria:Atari ST]]

Programy na ST/TT/Falcon

2008-09-28T04:55:32Z

Grzegorz: /* Programowanie */

Wspólnie dla wszystkich Atari 16/32bit i ich klonów, od czasu powstania [[ST]] ukazało się całkiem sporo oprogramowania, powstaje ono również i dzisiaj. Orientację w temacie zmian i uaktualnień wciąż rozwijanych i nowo powstających programów ułatwiają strony takie jak np. [http://www.jaapan.de/uptodate.php Atari Up-to-Date]

Na stronie [http://skyscraper.fortunecity.com/module/371/st.htm Atari ST Abandonware] można zaopatrzyć się kilka podstwaowych programów.

Tutaj natomiast znajdują się najważniejsze i najistotniejsze z punktu widzenia użytkownika programy.

== Oprogramowanie systemowe / Narzędzia ==

* [[MyAES]]

* [[Kaos]]

* [[ARKUS]], [[NVDI]], [[Quick ST]], [[Warp 9]]

* [[ST-Guide]], [[Hyp-View]]

* [[X-BOOT]], [[SuperBoot]] - '''boot managery'''

* [[GDPS]], [[OLGA]], [[SE]], [[DHST]], [[A/V]], [[SELECTRIC]] - '''protokoły'''

* [[WDialog]], [[SLB]], [[LDG]] - biblioteki

== Pakery/archiwizery ==

* [[ST ZIP]], [[LHARC]], [[ARJ]], [[UPX]],

== Sterowniki i zarządzanie nośnikami danych==

* [[HD Driver]], [[Diamond Edge]], [[HP Optimizer]], [[SCSI-Tool]], [[ExtenDOS]], [[MetaDOS]]

=== Wypiekanie tostow ===

* [[CD Recorder]], [[CD Writer]], [[CDLab]]

== Audio ==

* [[Cubase Audio]], [[Notator]], [[Quincy]], [[AEX]], [[ACE]], [[ZERO-X]], [[StudioSon]]

== Multimedia ==

* [[Aniplayer]], [[FalcAMP]], [[MPlayer]], [[MxPlay]], [[PhotoTip]], [[ZView]], [[Porthos]]

== Grafika ==

=== Bitmapowa ===

* [[HyperPaint]], [[Papillon]], [[PhotoLine]], [[Vision]], [[PixArt]], [[Positive Image]], [[Chagall]], [[Charly]], [[Smurf]], [[Retouche Proffesional]], [[Apex Media]]

=== Pixelowa ===

{|
|
* [[Art Director]]
* [[Art ST]]
* [[Art Studio]]
* [[Canvas]]
* [[ColorChrome]]
* [[ColorSTar]]
|
* [[CrackArt]] [[Grafika:Low.gif]]
* [[CyberPaint]]
* [[DALI]]
* [[Degas]]
* [[DegasElite]]
* [[DeluxePaint]] [[Grafika:Low.gif]]
|
* [[Ez-Art]]
* [[Fire Paint]]
* [[Flair Paint]]
* [[NeoChrome]]
* [[NeoChrome Master]]
* [[N-Vision]]
|
* [[PabloPaint]]
* [[Paintworks]]
* [[Quantum Paint]] [[Grafika:Low.gif]]
* [[Spectrum 512]] [[Grafika:Low.gif]]
* [[Synthetic Arts]] [[Grafika:Low.gif]]
* [[ZZ Rough]]
|}

* [[APEX]], [[Chroma Studio 24]], [[DelmPaint]], [[DuneGraph]], [[EGG Paint]], [[EscapePaint]], [[FuckPaint]], [[GodPaint]], [[IndyPaint]], [[R.A.G.D.]], [[Rainbow]], [[Rembrandt]]

=== Wektorowa ===

* [[Arabesque]], [[Arabesque 2]], [[ArtWorx]], [[Avant Vektor]], [[Kandinsky]], [[Kombi]], [[Outline Art]], [[Type Art]], [[Didot Professional]]

=== 3D, Raytracing, Rendering ===

* [[Cloe]], [[Cyber Studio]], [[Design 3d]], [[Xenomorph 2]], [[InShape]], [[Neon]], [[Raystart]], [[RezRender]]

=== Konwertery, viewery ===

* [[GemView]], [[ImageCopy]], [[STyle]], [[Speed of Light]], [[PhotoChrome]]

=== Skanowanie ===

* [[Scan IT]], [[Look2]]

== Video ==

* [[Aegis Animator]], [[Cyber Paint]], [[Film Director]], [[Mountain]], [[FunMedia]], [[MPlayer]], [[Vidi ST]], [[VideoMaster]]

== Desktop Publishing ==

* [[Calamus]], [[Da's Layout]], [[Timeworks Desktop Publisher]], [[Fleet Street Publisher]]

== Edytory tekstów / Pakiety biurowe ==

* [[CyPress]], [[Everest]], [[Marcel]], [[Papyrus]], [[Protext]], [[Tempus]], [[Tempus Word]], [[Inkaust]], [[Luna]], [[QED]], [[EED]], [[Word]]
* [[Bizon]] - preprocesor tekstu

* [[Atari Works]], [[CallAppt]], [[Cresus]], [[freeBase]], [[spareTIME]], [[XAIRON]]

== CAD wspomaganie projektowania ==

* [[STCAD]], [[DynaCAD]]

== Elektronika ==

* [[Scooter]], [[Platon]], [[RouteIT]]

== OCR ==

* [[OCR]] - '''Ocr'''

== Arkusze kalkulacyjne ==

* [[LDW Power]], [[3D-CALC]], [[Texel]], [[GemGraph]], [[XXL]]

== Bazy danych ==

* [[Adimens ST]], [[Datamat ST]], [[DB-Man]], [[TWIST]], [[Pegasus]], [[Phoenix]], [[Superbase Pro]]

== Komunikacja/siec ==

* [[800XLDJ]], [[AFTER]], [[BNET]], [[DUET]], [[Ghost Link]], [[PowerNet]], [[ParPC]], [[PC-2-ST]], [[STTRANS]]

=== Internet ===

* [[CAB]], [[MyMail]], [[AtariIRC]], [[AtariICQ]], [[Fiffi]], [[Chatter]], [[Emailer]], [[Draconis Internet Paket]], [[Wen Suite]], [[HighWire]], [[CAT]]

== Emulatory ==

* [[XFormer]], [[EmuXL]], [[Speccy]], [[QLem]], [[PC Ditto]], [[Soft PC]], [[X128]]

== Programowanie ==

* [[Devpac]], [[GFA BASIC]], [[Hisoft C]], [[Mark Wiliams C]], [[Maxon Pascal]], [[Omicron BASIC]], [[PROFIMAT]], [[Pure Pascal]], [[Pure C]], [[Sozobon C]], [[STOS]], [[TurboAss]], [[Turbo Pascal]],

[[Kategoria:Menu Główne]]