SELF TEST

Z Atariki
Wersja z 21 lis 2026, 21:36 autorstwa Daniel Koźmiński (dyskusja | edycje) (Uściślenia itp.)
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wbudowany w komputery Atari serii XL oraz XE program, pozwalający zarówno nabywcy jak i serwisantowi przetestować sprawność podstawowych elementów komputera. Zaprojektowany na potrzeby komputera 1200XL i zaprogramowany przez Michaela Colburna, miał "wzbudzać zaufanie użytkownika do własnego komputera oraz wspomagać sprzedaż", przy czym "wygląd jest ważniejszy od tego, czy program dobrze wypełnia swoją funkcję".

Funkcje

W skład SELF TEST-u wchodzą 3 testy:

  • MEMORY - test pamięci ROM i RAM (zob. Test pamięci). Testowane są też diody L1 i L2 komputera 1200XL - mrugają one na zmianę podczas testu kolejnych kilobajtów RAM.
  • AUDIO-VISUAL - test dźwięku generowanego przez układ POKEY, oraz obrazu generowanego przez układy Antic i GTIA. Charakterystyczny motyw wygrywany na czterech kolejnych kanałach dźwiękowych to sześć pierwszych nut utworu "Promenada" Modesta Musorgskiego ("Obrazki z Wystawy", cz. 1). (W specyfikacji, powstałej jeszcze zanim podjęto ostateczną decyzję co to melodii, nuty na szkicu ekranu AUDIO-VISUAL przedstawiają pięciotonowy motyw z filmu Bliskie spotkania trzeciego stopnia.)
  • KEYBOARD - test klawiatury obsługiwanej przez układy POKEY i GTIA, oraz dźwięku generowanego przez POKEY.

Dodatkową opcją jest ALL TESTS - program wykonuje wtedy wszystkie powyższe testy po kolei, w nieskończonej pętli (MEMORY, AUDIO-VISUAL, KEYBOARD, MEMORY...). Dwa pierwsze testy wykonują się same, natomiast test klawiatury "udaje" naciśnięcie kilkunastu klawiszy przez użytkownika.

Jako że SELF TEST miał być przede wszystkim dodatkiem wspomagającym sprzedaż komputerów, jego funkcjonalność ucierpiała na rzecz efektowności:

  • Test pamięci kończy się na górnej granicy RAM-u wykrytej przy włączeniu komputera (RAMSIZ, $02E4), więc nie uwzględnia pamięci RAM pod ROM-em systemu ($C000-$CFFF, $D800-$FFFF), ani RAM pod wbudowanym BASIC-iem lub cartridge'em, gdy są włączone - np. po wejściu do SELF TEST-u poleceniem BYE test kończy się na adresie $9FFF. Nie są też testowane obszary $0000-$03FF, $3000-$33FF (pamięć ekranu SELF TEST-u) i $5000-$57FF (RAM pod ROM-em SELF TEST-u) - program udaje, że testuje te obszary, wywołując pętlę opóźniającą, po czym oznacza je jako sprawne.
  • Każda strona pamięci (256 bajtów) jest zapisywana i sprawdzana, zanim test przejdzie do następnej, więc test nie wykrywa błędów adresowania (np. uszkodzonej linii adresowej), przy których dwie strony trafiają w te same komórki pamięci. Pozytywny wynik testu nie dowodzi więc sprawności pamięci.
  • Test nie podaje adresu ani bitu, w którym wykrył błąd - oznacza na czerwono cały kilobajt.
  • Test klawiatury nie sprawdza klawisza Break. Ponadto w trybie ALL TESTS jest bezużyteczny - klawiaturę można przetestować tylko fizycznie naciskając klawisze. W tym trybie zaś naciskanie klawiszy jest udawane programowo. Co ciekawe, naciskane klawisze układają się w hasło, którego treść jest zależna od wersji systemu (zob. Wersje).

Test pamięci

Test zaczyna się od sprawdzenia dwóch 16-bitowych sum kontrolnych ROM-u systemu (dwa paski ROM na ekranie): pierwsza obejmuje obszary $C002-$CFFF, $5000-$57FF i $D800-$DFFF i jest porównywana z wartością zapisaną pod $C000-$C001, druga obejmuje $E000-$FFF7 i $FFFA-$FFFF i jest porównywana z wartością pod $FFF8-$FFF9.

Następnie testowany jest RAM, kilobajt po kilobajcie, od $0000 do RAMSIZ; każdy kilobajt to jeden kwadrat na ekranie. W pierwszej wersji SELF TEST-u każda strona pamięci jest zapisywana i sprawdzana 256 razy wzorem (n+Y) AND $FF, dzięki czemu każda komórka przyjmuje wszystkie 256 wartości. Kolory: biały - w trakcie testu, zielony - dobry, czerwony - błąd.

Wybrany z menu test pamięci powtarza się bez końca. Pasek ROM lub kilobajt RAM-u, w którym raz wykryto błąd, nie jest w kolejnych przebiegach testowany ponownie i pozostaje czerwony; elementy sprawne są testowane od nowa.

Uruchomienie

W XL OS do tablicy wektorów dodano wektor uruchamiający SELF TEST o nazwie SLFTSV ($E483); przed skokiem do niego należy włączyć ROM SELF TEST-u, zerując bit 7 rejestru PORTB. Oprócz tego program można uruchomić w następujące sposoby:

  1. włączając komputer bez podłączonej stacji dysków, ale przy wciśniętym klawiszu OPTION; lub
  2. włączając komputer jak powyżej, po zgłoszeniu się BASIC-a wykonać polecenie "DOS"; lub
  3. W Atari BASIC (oraz w jego wersjach rozwojowych, jak BASIC XL, BASIC XE, Turbo BASIC XL), wykonać polecenie "BYE".

1200XL nie ma wbudowanego BASIC-a, wobec czego wystarczy włączyć komputer bez podłączonej stacji dysków. Pokazuje się wtedy na ekranie podkolorowany tęczowo napis "ATARI"; żeby przejść do SELF TEST-u, trzeba nacisnąć klawisz HELP.

Tak naprawdę żaden z tych sposobów nie uruchamia SELF-TEST-u bezpośrednio. Sposoby 1 i 2 powodują skok przez DOSVEC ($0A-$0B), który w przypadku braku DOS-u jest inicjowany przez system na adres (nowego w 1200XL) wektora PUPDIV ("Power-Up Display", $E480). Wektor ten uruchamia ekran z tęczowym napisem "ATARI". Natomiast wpisanie BYE z BASIC-a (sposób 3) powoduje skok do wektora BLKBDV ("Blackboard mode", $E471). Wektor ten w komputerach 400/800 wskazywał na MEMO PAD, którego w komputerach XL/XE nie ma. W 1200XL wektor ten został przekierowany i również wskazuje na Power-Up Display. Z kolei w pozostałych komputerach XL/XE oba wektory zostały przekierowane na procedurę uruchamiającą SELF-TEST, zatem skok przez oba wektory BLKBDV, PUPDIV powoduje uruchomienie SELF TEST-u.

Na 1400XL i 1450XLD użycie sposobów nr 1 i 2 spowoduje wyrecytowanie przez komputer krótkiego tekstu przez wbudowany syntezator mowy: na 1400XL będzie to "Atari 1400 Self Test, press Select, Start or Reset", a na 1450XLD "Atari Self Test, press Select, Start or Reset". Dzieje się tak, mimo że program SELF TEST-u jest w tych komputerach taki sam jak w 800XL - to wbudowany sterownik syntezatora mowy (który jest nowym urządzeniem) przejmuje na chwilę kontrolę ustawiwszy odpowiednio wektor DOSVEC.

SELF TEST (lub w 1200XL ekran Power-Up Display) może też zgłosić się nieproszony: jeśli po włączeniu komputera na ekranie ukazuje się menu główne SELF TEST-u, świadczy to o kłopotach z odczytem wstępnym (bootem) ze stacji dysków lub magnetofonu. Natomiast jeśli od razu otwiera się opcja MEMORY, nie jest to dobry objaw, gdyż oznacza, że systemowi nie wyszedł przeprowadzony po włączeniu zasilania test: zapis i odczyt wartości $FF i $00 w każdym bajcie RAM-u albo porównanie sum kontrolnych ROM-u. Komputer w tej sytuacji jest przypuszczalnie do naprawy. Ten sam objaw daje jednak sprawny komputer z przerobionym systemem operacyjnym, w którym nie poprawiono sum kontrolnych.

Wersje

SELF TEST ewoluował wraz z komputerami serii XL/XE:

  1. Pierwsza wersja wchodziła w skład XL OS-u we wszystkich komputerach XL i wczesnych XE. W tej wersji klawisze naciskane w teście klawiatury w trybie ALL TESTS układają się w hasło zależne od wersji systemu:
    1. W wersjach AA 0.10, AA 1.11, BB 0.1 (1200XL, wczesne 600XL i 800XL): "Michael Colburn"
    2. W wersji BB 1.2 (późne 600XL i 800XL, wczesne 65XE i 130XE): "Copyright1983Atari"
    3. W prototypowych BB 2.3 (1400XL, 1450XLD): "Copyright1984Atari"
  2. W prototypowej wersji CC 1.4 (dla 800 XL i 900XLF) poprawiono test klawiatury - zmieniono układ klawiatury i usunięto z niego nieobecne w nowych modelach komputerów klawisze F1-F4.
  3. W wersjach BB 1.3, BB 1.4 i BB 1.59 (późne 65XE i 130XE, wszystkie XEGS, arabski 65XE) dokonano jedynych poważnych zmian w Self Teście:
    1. Test pamięci działa szybciej - każda strona sprawdzana jest dwoma wzorami (Y oraz Y EOR $FF) zamiast 256, za to z krótką przerwą między zapisem a odczytem. Zamiast mrugać nieistniejącymi diodami, test sprawdza dodatkową pamięć 130XE (w komputerach bez niej ta część jest pomijana), aczkolwiek zaimplementowano to błędnie: tablica wartości wpisywanych do PORTB zawiera $00, $02, $04, $06 zamiast $00, $04, $08, $0C, więc testowane są tylko banki 0 i 1, każdy dwukrotnie - cztery paski na ekranie odpowiadają kolejno bankom 0, 0, 1, 1. W każdym z nich nie jest testowany obszar $5000-$57FF, przykryty ROM-em SELF TEST-u, a sprawdzany jest wyłącznie dostęp procesora, nie ANTIC-a. Aby uzyskać miejsce na powyższą nową funkcję, przepisano nieco test AUDIO-VISUAL.
    2. W teście klawiatury dostosowano układ klawiszy do modeli XE i usunięto klawisze F1-F4, aczkolwiek w nieco inny sposób niż w wersji CC 1.4. Hasło w trybie ALL TESTS tym razem brzmi "Copyright1985Atari".

Lokalizacja

Fizycznie SELF TEST stanowi część ROM-u z XL OS-em. Zajmuje w nim nieco ponad 2k. W większości normalnie niewidoczny, gdyż ta część OS-u "przykryta" jest rejestrami sprzętowymi, ujawnia się 32k niżej (adresy $5000-$57FF), gdy bit 7 rejestru PORTB zostanie skasowany.

W części alternatywnych systemów dla XL/XE (QMEG OS, DracOS) SELF TEST-u nie ma. Natomiast w 400/800 wykonanie czynności, które w XL OS-ie wywołują SELF TEST, powoduje przejście OS-u w tryb MEMO PAD.

Literatura